Submenu

Pioniersfase: verduurzamen

Inleiding

  • Wat? Je idee verduurzamen en je impact vergroten in jouw schoolpraktijk.
  • Waarom? Om te onderzoeken hoe je je impact kunt vergroten en je initiatief een plaats kunt geven op jouw school of zelfs daarbuiten, voor langere tijd.
  • Met wie? Collega’s, leidinggevende en misschien ook met onbekenden.

Het verhaal van twee pioniers: de ‘Biblioplus’ van Sarah en Aysun

Hoe hebben Sarah en Aysun deze vernieuwing op hun school gerealiseerd? Hieronder een selectie van hun strategieën!

Zichtbaar maken voor collega’s

Sarah en Aysun hebben hun plan voor de Biblioplus op papier gezet voor hun aanmelding voor Onderwijs Pioniers. Ook deelden ze het plan met hun collega’s. Een veelgehoorde reactie was: “Leuk! Succes ermee!”. Sarah en Aysun geven aan dat het feit dat ze er eerst alleen voor stonden niet alleen te maken had met een gebrek aan tijd bij collega’s, maar dat dit ook te maken had met dat het eigenaarschap van het plan eerst vooral bij hen lag. Pas toen ze ruimten maakten voor de eigen ideeën van collega’s kwamen collega’s met eigen initiatieven en ideeën, zoals het schilderen van de zojuist geplaatste boekenkasten. Ook hielp het dat de opening van de Biblioplus naderde, en het concept veranderde van een papieren voorstel naar een zichtbare, concrete vernieuwing op de school. Sarah: “Dat iedereen voor de opening boeken zat te kaften dat was wel leuk, dat zorgt wel voor verbinding binnen ons team.”

Hulp van externe partijen

Vanuit Onderwijs Pioniers werd de slogan ‘Durf te delen, durf te vragen!’ meegegeven aan de pioniers. Om externe partijen aan zich te binden bedachten Sarah en Aysun een social media campagne via Facebook en Twitter en de zelfbedachte actie ‘Deel je favoriete kinderboek’. Dit resulteerde in productieve samenwerkingsverbanden met bijvoorbeeld: Erasmus Universiteit (onderzoek verbetering leesvaardigheden), Hout- en Meubliseringscollege Rotterdam (bouw boekenkasten), Stichting Samen Leren Lezen, Stichting Voorlees Express (voorlezen thuis bevorderen).

Budget

Sarah en Aysun regelden een budget via Onderwijs Pioniers. Dit budget spendeerden ze bijna uitsluitend aan de aankoop van boeken, boekenkasten en het openingsfeest. Zij investeerden voornamelijk hun vrije tijd om het project te doen slagen. Sarah en Aysun vonden zelf een aantal sponsors om het startbedrag van E5000,- te vergroten: Shell innovatiefonds, Samsung Onderwijs Innovatiefonds, Lemniscaat en Ikea.

Mede-pioniers

Sarah en Aysun haalden steun uit het enthousiasme van uit hun mede-pioniers die hen steun en tips gaven. Sarah: “Het is wel heel leuk om andere enthousiaste mensen te spreken.” Aysun: “Die hetzelfde doel hebben.” Sarah: “En die hetzelfde doen ja, die tegen dezelfde dingen aan lopen op bepaalde momenten.” Via social media zoals Twitter en Facebook vonden ze nog meer mensen die aan het pionieren zijn.

Steun van de leidinggevende

De vernieuwing op school leidde tot frictie tussen de twee leerkrachten en de directie. Doordat de innovatie bijvoorbeeld vroeg om vrijroostering van de leerkrachten om de plannen te kunnen realiseren. Tevens ontstonden er nieuwe ideeën op het beleidsniveau van de school, zoals bijvoorbeeld: hoe kunnen de leesactiviteiten ingeroosterd worden in het lesrooster van de kinderen, terwijl het lesrooster al overvol zit? Sarah en Aysun zien dit niet alleen als een uitdaging voor hun eigen school, maar zien deze tendens als een landelijk probleem. Sarah: “Er moet een andere manier van werken ontstaan eigenlijk. Dat hele hiërarchische uit het onderwijs moet gewoon weg, want het onderwijs is heel hiërarchisch. (..) Onze directie heeft natuurlijk ook te maken met bestuur, en het bestuur boven heeft ook te maken met de gemeente Rotterdam, (..) en de gemeente Rotterdam met de Onderwijs Inspectie. Dus ik denk dat het moeilijk is. Van boven wordt zo veel opgelegd, zeker in Rotterdam, wij moeten alleen maar aan bepaalde eisen voldoen. Jullie moeten zo lang les geven, jullie moeten zo berekenen geven, zoveel taal, jullie CITO-resultaten moeten tot op de komma.”

Uitkomst van de Biblioplus

Op dit moment is de Biblioplus iedere dag open en zijn er voldoende ouders die er vrijwillig werken. Ook zijn andere scholen in de buurt aan het onderzoeken hoe zij ook een Biblioplus in hun school kunnen realiseren. Of de leesvaardigheden daadwerkelijk vooruit gaan door deze nieuwe bibliotheek en de leesactiviteiten is een vraag die momenteel onderzocht wordt door de Erasmus Universiteit. Onlangs ontvangen Sarah en Aysun wel alvast een briefje van leerling Soufian: “Ik vond lezen heel erg saai, maar toen de Biblioplus kwam, zag ik een paar leuke boeken. Toen vond ik het opeens leuk. Ik heb nu al een hele serie uit van “Het leven van een loser”. Vroeger raakte ik geen boek aan, maar nu zegt de juf zelfs dat ik moet stoppen met lezen.”

Pioniers aan het woord

Egon startte op zijn school serious games om de taal- en rekenvaardigheden van zijn leerlingen te verbeteren.

Egon: “Het hebben van een structuur, daar ligt de kwaliteit. Als je weet dat dat er komt, dan weet je dat er serieus mee om wordt gegaan. Dat zij [de directie] weten dat het niet alleen maar een spelletje is [je vernieuwing] maar dat er ook wat mee gebeurt. Zo wordt een plan ook echt geborgd. Door het op te nemen in het schoolplan. Zodat er ook op terug kan worden gekomen en we erop kunnen terugkijken en evalueren.”

Jacqueline werkt op een onderzoekende basisschool in Amsterdam. Op haar school is ze op zoek naar een methode om het onderzoekende leren van haar leerlingen te vergroten.

Jacqueline: “Wordt een school altijd beter als er meer ruimte is voor innovatie? Ik denk dat het belangrijk is dat een school eerst gewoon op orde is. Je kan wel van alles willen bouwen op school maar als er intern van alles aan de hand is, dan moet dat eerst opgelost worden.”

Ik wil denken

Denken

Hoe groot en ver reiken jouw dromen? Deze fase staat in het teken van het vergroten van je impact. Als een idee goed en sterk is gebleken, wil je in elk geval dat je idee blijft voortbestaan, bijvoorbeeld in je klas, op je school. Misschien wil je zelfs wel een groter ideaal bereiken en jouw idee verder brengen naar andere scholen in Nederland of zelfs daarbuiten!

Om je aanpak te verduurzamen en te vergroten zijn een aantal vragen belangrijk: hoe kom je van één of meer kleine interventies of prototypes richting meer duurzame impact op basis van wat je al bereikt hebt? Hoe ga je wat al goed gaat beter, effectiever en duurzamer maken? Of uitvergroten? Hoe vertaal je obstakels die je bent tegengekomen naar kansen? Hoe stuur je langzaam maar zeker richting de duurzame verandering waar je op hoopt en blijf je enthousiast als veranderaar? Kortom, je zoekt naar mogelijkheden voor groei en duurzaamheid, waar je op dit moment ook staat.

Duurzaamheid ontstaat vooral doordat anderen eigenaar worden van jouw idee. Hiervoor is het nodig om enerzijds mensen (nog meer) te overtuigen van het idee, en anderzijds ook meer mensen mede-eigenaar maken van jouw missie. Tot slot is het ook belangrijk dat jouw idee echt een plek krijgt in mensen hun organisatie- en werkstructuren: bijvoorbeeld in het jaarlijkse schoolbudget, in de digitale infrastructuur, in een nieuwe manier van vergaderen.

Daarbij stel je je nog eens de volgende vragen: waar gaat mijn idee naartoe? Wanneer ben ik tevreden? Waar sta ik over een jaar? Je verzamelt de lessen en strategieën van jezelf en de anderen om die doelen te bereiken. Je ziet welke successen je al geboekt hebt en nog kan boeken op school en als Pionier zelf.

Bonustip: Vergeet ook zeker niet een feestje te vieren op basis van je behaalde successen!

Verder lezen?

Renee Kneyber is iemand die zich al langere tijd inzet om de verbetering van onderwijs van onderaf te benaderen. Zijn boeken Flip the System en Het Alternatief focussen hierop, en bieden tactieken om vernieuwing in het onderwijs op een democratische manier te realiseren. Ook schrijft Renee blogs over recentelijke veranderingen, welke hier te vinden zijn. In dit artikel van de Volkskrant wordt de weg naar onderwijsvernieuwing van Renee Kneyber en collega Jelmer Evers uitgelicht. Zij betrokken in hun proces ook de politiek. De effecten hiervan zijn in dit artikel te lezen.

Verder kijken?

Verduurzamen vraagt ook leiderschap. Simon Sinek heeft een eenvoudig maar krachtig model om te komen tot inspirerend leiderschap. Dit model begint met een ‘gouden cirkel’ en de vraag “Waarom?”. Zijn TEDtalk (18 minuten) bevat voorbeelden van Apple, Martin Luther King en de Wright Brothers — en als tegenhanger het bedrijf Tivo, dat behoorlijk leek te worstelen tot een recente overwinning in de rechtbank die de waarde van de aandelen verdrievoudigde. Een van de elementen is het creëren van een maatschappelijke beweging, maar hoe doe je dat? Sociale beweging creëren gaat langzaam.. Kijk ‘How Wolves Change Rivers’ (4 minuten). Toch is het mogelijk om in je eentje te beginnen! Bekijk het filmpje ‘How to make a movement.’ (3 minuten). Zoek je inspiratie voor jouw beweging? Bekijk de trailer voor de documentaire ‘Most Likely To Succeed’ (3 minuten) over hoe onderwijs beter kan aansluiten op een veranderende wereld.

Ik wil doen

Doen

Om idee te verspreiden, is het belangrijk dat je op een enthousiasmerende wijze je verhaal kan vertellen. Dan mag je overdrijven, uitvergroten, benadrukken, visualiseren en hardop dromen over wat er allemaal zou kunnen.

Actieoptie 1: leren je verhaal te pitchen buiten jouw school

  • Wat? Een pitch voor een publiek of opnemen op video
  • Wannneer? Als je je pioniersverhaal wilt vertellen aan je omgeving om hen te enthousiasmeren voor jouw initiatief. Ook wil je hen overtuigen van het belang en de noodzaak van jouw missie.
  • Met wie? Met je ‘gouden collega’, voor je leerlingen, ouders, een collega
  • Waarom? Je wilt graag dat anderen naar je toe komen om te vragen: “Hoe kan ik doen wat jij doet? Hoe kan ik jou helpen jouw droom te realiseren?”.
  • Tijdsinvestering Twee uur

Achtergrond

Om anderen te overtuigen van jouw missie is het belangrijk niet alleen over te brengen wat je gaat doen, maar juist ook waarom en hoe je dit gaat doen. De pitch is een goed instrument om jouw koers en focus helder te krijgen en over te kunnen brengen. Gedurende het veranderproces vormt je pitch ook een manier om te reflecteren op je persoonlijke ontwikkeling. Wie weet ziet je pitch er na een aantal maanden weer heel anders uit dan in het begin. Dit is juist positief, want het betekent dat je een stap verder bent gekomen. Hieronder vind je instructies voor een optimale pionierspitch.

Hulp nodig bij het maken van je pitch? Dit artikel van Harvard Business Review biedt hulp. Haal ook inspiratie uit de instructies voor het geven van een TEDtalk

Stappen

Stap 1

Bereid een pitch voor die maximaal 3 minuten duurt. De pitch bereid je voor door eerst een verhaal op te schrijven dat de volgende onderdelen bevat:

  • Dit ben ik (wie)
  • Dit doe ik (wat)
  • Daarom doe ik dit (waarom)
  • Zo ga ik dit nog meer doen (hoe)
  • Dit vraag ik van jou (hulpvraag aan publiek)
Stap 2

Oefen de pitch op jezelf in de spiegel, aan je kinderen in de klas of thuis. Op basis van de feedback van je toehoorderds kun je je pitch nog verbeteren!

Stap 3

Zoek een geschikt moment voor een podium waarop jij je pitch ten gehore kunt brengen, bijvoorbeeld een evenement over onderwijs of een speciale dag bij jouw op school. Is die er niet? Overweeg dan om je pitch op te laten nemen en zelf te publiceren op social media. Zo bereik je ook veel mensen met jouw idee.

Tips

Hier vind je tien tips om ervoor te zorgen dat jouw publiek aan je lippen hangt:

  1. Zoom in – Je hebt vaak maar een paar minuten. Je kunt dus onmogelijk alles vertellen wat meespeelt bij jouw idee of project. Zoom daarom in op een onderdeel of een voorbeeld. Het is beter veel te vertellen over weinig, dan weinig over veel. Bovendien zorg je er op deze manier voor dat je over iets vertelt wat jouw het meest interesseert, waardoor de presentatie interessanter is voor de luisteraar.
  2. Wat bewoog jou? – Bedenkt wat jou bewoog om dit idee te bedenken. Als je in je achterhoofd houdt wat jou motiveert, zul je betrokkenheid en enthousiasme uitstralen, die je publiek weer zal inspireren en prikkelen.
  3. Jij bent het publiek – In dit geval ben jij degene die presenteert, maar je zult veel vaker in de rol van publiek zitten. Vraag jezelf af: Zou ik graag in het publiek zitten bij mijn eigen presentatie? Als je denkt dat jouw verhaal niet levendig genoeg zal zijn, zorg er dan ook voor dat er meer pit in komt.
  4. Elevatorpitch – Stel, je komt iemand vlak voor je presentatie in de lift tegen. Hoe ga je deze persoon binnen 30 seconden overhalen naar jouw presentatie te komen luisteren? Als je dit kunt verwoorden, is voor jezelf de kern van je verhaal duidelijk. Bovendien heb je iets om op terug te vallen als je op het moment suprême in tijdnood komt.
  5. Praat rustig – Doe rustig en praat duidelijk. Gooi niet alle informatie als een stortvloed over je publiek heen, maar gun ze een ontspannen luistermoment.
  6. Verrassende elementen – prikkelende vragen, confronterende cijfers en scherpe stellingen trekt afdwalende luisteraars weer terug naar het verhaal.
  7. Chronologie – Je hoeft het verhaal niet op chronologische volgorde te vertellen. Als je even iets benoemt wat pas later in je verhaal aan de orde komt, kan dat juist als een cliffhanger werken. Ook kan je spelen met perspectieven: Vertel je als alwetende verteller, of als deelnemer die midden in het project zit en nog niet weet of het allemaal gaat lukken? Hier kan je tussen afwisselen. Ook kun je nog vanuit andere betrokkenen vertellen.
  8. Emotie – Bij veel mededelingen ligt er een emotie achter verscholen. Deze emotie tonen kan juist zorgen voor meer kleur aan het verhaal. Vind je wat je vertelt leuk, belangrijk of ingewikkeld?
  9. Laatste zin – Bedenk wat je laatste zin is, en vermijd ‘Oh, dit is het einde’ als je verrast bent door het zwarte scherm van je laatste dia. Zoals je weet blijft het einde hangen.
  10. Wees energiek – Het kan heel spannend  zijn om een verhaal voor publiek te vertellen, waardoor je misschien heel geconcentreerd en serieus bent. Helemaal niet erg, maar probeer ook juist de energie en het plezier van jouw verhaal over te brengen op je publiek!

Actieoptie 2: je initiatief verduurzamen op schoolniveau

  • Wat? De Fish Bowl-oefening: op een open, positieve manier roddelen
  • Wannneer? Je hebt verbeteringen aangebracht in je aanpak en je wilt deze verbeteringen met anderen delen op schoolniveau
  • Met wie? Met je gouden collega, stakeholders en ook leidinggevende/schoolbestuur
  • Waarom? Om je initiatief te verduurzamen op organisatieniveau in jouw school
  • Tijdsinvestering Twee uur

Achtergrond

Een ‘fish bowl’ is een gespreksmethode die het mogelijk maakt om een onderwerp in een grote groep te bespreken, een soort van ‘open roddelen’ op een positieve manier. Het doel is om je initiatief samen te verbeteren. Een kleine groep, van meestal 4 tot 8 deelnemers, spreekt in een cirkel, terwijl een grotere groep om hen heen zit te luisteren naar dit gesprek. Er zijn twee vormen mogelijk; een waarbij 1 stoel in de Fish Bowl vrij is, welke wisselend bezet kan worden door iemand uit de buitenste kring. Op het moment dat deze stoel bezet wordt, zal een van de anderen uit de Fish Bowl moeten opstaan, zodat er altijd één stoel vrij is. Zo kan er binnen één overzichtelijke discussie toch ruimte zijn om veel verschillende deelnemers aan het woord te laten. De andere vorm is wat statischer; hierbij is er een vaste groep deelnemers en een vaste groep luisteraars.

Je kan hier meer lezen over de Fish Bowl- oefening.

Stappen

Centrale vraag Fishbowl: ‘wat heb je ervaren bij de stappen die je de afgelopen periode hebt gezet en hoe kunnen anderen je verder bij het Pionieren ondersteunen?’. De gespreksleider (een neutrale persoon) begeleidt de fishbowl.

Ronde 1 (adviestijd: 30 minuten)

Binnenring: jij als pionier, je ‘gouden collega’ en stakeholders gaan met elkaar in gesprek over een spannende situatie van de afgelopen periode (zie bv. ‘spannende scene opdracht uit fase ‘uitproberen’).

Buitenring: leidinggevende / schoolbestuur luistert mee. In de binnenste ring staat een lege stoel waar mensen uit de buitenring in kunnen stappen om zich te bemoeien met het gesprek. Ook in ronde 2.

Ronde 2 (adviestijd: 20 minuten)

Binnenring: leidinggevende/schoolbestuur gaat in gesprek over hun ervaringen met het Pionieren in hun school. Wat vinden zij er spannend aan? (nog even los van wat ze gehoord hebben in ronde 1).

Buitenring: pionier, gouden collega, stakeholder luisteren mee

Ronde 3 (adviestijd: 20 minuten)

In een ronde tafelgesprek breng je deze ervaringen bij elkaar. Hierbij is het hebben van een gespreksleider handig. Hoe kunnen Pioniers en leidinggevenden elkaar versterken in komende periode? Wat zijn de belangrijkste kwesties? De groep wordt uitgenodigd om te reageren en aan te vullen.

Ik wil reflecteren

Reflecteren

Je bent nooit klaar met pionieren, je blijft jezelf ontwikkelen. Je zult daarom ook blijven reflecteren op jouw eigen pionieren, ook al heb je al heel veel bereikt. We blikken in deze oefeningen terug en kijken vooruit!

Reflectieoptie: fantaseren over de toekomst met een afscheidsrede

  • Wat? Een fictieve afscheidsrede schrijven en voordragen
  • Wannneer? Je hebt je idee echt een stap verder gebracht, of zelfs helemaal naar tevredenheid gerealiseerd
  • Met wie? Met jezelf, collega en coach
  • Waarom? Om te vieren dat je zo een eind bent gekomen; om te fantaseren over de toekomst; om te besluiten welke dromen je nog verder wilt realiseren
  • Tijdsinvestering Twee uur

Achtergrond

Het is 2025. Na jaren van hard werken aan vernieuwing op je huidige school neem je afscheid. Je kijkt terug op een boeiende tijd als vernieuwer. Je mag zelfs een beetje opscheppen over alle successen die je behaald hebt. Je reflecteert op je eigen groei als persoon en de ontwikkeling die je team en de school heeft doorgemaakt en de concrete resultaten die jullie samen hebben bereikt. Maak voor het publiek inzichtelijk hoe je dat gedaan hebt (fictief dus, want dat proces ligt nu nog in de toekomst).

Stappen

Stap 1

Schrijf je afscheidsrede op en ga o.a. in op de vooraf ingevulde punten.

Stap 2

Je spreekt je afscheidsrede uit aan je coach, of je collega. Vier een feestje, proost op jezelf!